Bookmarks

Hiện có 12 khách Trực tuyến
Xây dựng và phát triển nguồn số hóa tài liệu tại Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên In Email

Với sự phát triển không ngừng về khoa học công nghệ khái niệm thư viện số không chỉ tương đương với bộ sưu tập số mà còn là một môi trường tập hợp các bộ sưu tập số theo chủ đề. Do vậy, để phát triển thư viện điện tử và nguồn tài nguyên số, chúng ta cần quan tâm tới rất nhiều khía cạnh, tuy nhiên có sáu khía cạnh chính cần quan tâm đó là: Đội ngũ cán bộ; kho tài nguyên tri thức dạng số; hạ tầng cơ sở kỹ thuật; hệ thống điều hành thư viện điện tử; đào tạo huấn luyện người dùng tin; các vấn đề bảo quản, khai thác và bản quyền.Hàng năm, Trung tâm Học liệu (TTHL) - Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) bổ sung xử lý và đưa vào phục vụ hơn 100 nghìn cuốn sách, hơn 300 đầu báo tạp chí CD ROM và đặc biệt hiện nay Trung tâm đang sở hữu một lượng lớn giáo trình điện tử như : Bộ CSDL của Trung tâm bao gồm: Luận văn luận án, bài giảng điện tử, giáo trình tiếng Việt, giáo trình tiếng Anh, tạp chí khoa học và công nghệ - ĐHTN, tạp chí chăn nuôi,...và các bộ CSDL khác như: VIETDATA, ĐÔNG Y. Tài liệu điện tử bằng tiếng Anh như ProQues Central, Agora, Hinari, Oare,...Do vậy, có thể nói rằng xây dựng và phát triển số hóa tài liệu đã thực sự trở thành vấn đề cấp bách hàng đầu không thể thiếu đối với các thư viện hiện nay đặc biệt đối với TTHL - ĐHTN.

      Hiện nay, các thư viện đều sử dụng phần mềm thư viện tích hợp quản trị. Hầu hết các đơn vị mua các phần mềm từ các công ty tin học trong nước như các phần mềm Libol (Cty Tinh Vân), Ilib (Cty CMC), Elib (Cty Nam Hoàng), Vebrary (Cty Lạc Việt)...Các phần mềm này, với các mức độ khác nhau, đều đảm bảo hỗ trợ các chuẩn nghiệp vụ tiên tiến như: biên mục MARC, phân loại DDC,... Một số ít thư viện sử dụng phần mềm mua của nước ngoài ví dụ Thư viện Trung tâm tại ĐHQG TpHCM, Thư viện trường ĐH Bách khoa Hà Nội,... hoặc tự xây dựng như thư viện trường Đại học KHTN, ĐHQG,...

      Thực tế cho thấy để xây dựng và phát triển một bộ sưu tập số tại TTHL – ĐHTN cần: Bước 1: Số hoá nguồn tài liệu (Lựa chọn tài liệu đầu vào, số hóa nguồn tài liệu và tạo siêu dữ liệu liên kết) và bước 2: Lựa chọn công nghệ thực hiện (lựa chọn phần mềm quản lý  và xây dựng cơ sở dữ liệu tài liệu số, biên mục tài liệu, vận hành, bảo quản và cung cấp dữ liệu; và xuất, nhập dữ  liệu từ bên ngoài để trao đổi. Để lựa chọn tài liệu đầu vào: Lựa chọn tài liệu số hóa hoặc nhận yêu cầu số hóa (từ phòng nguồn, dịch vụ thông tin….và các nguồn khác). Tiêu chí tình trạng bản quyền của tài liệu: Vấn đề bản quyền thực sự đang là rào cản làm nhụt chí những người có tâm huyết với công việc số hoá tài liệu thư viện. Tình trạng bản quyền của tài liệu (sự nhất trí của tác giả) . - Theo Luật sở hữu trí tuệ của Việt nam ban hành năm 2005 thì tại điều 25 khoản (a) và (đ) có quy định: những trường hợp sử dụng tác phẩm đã giảng dạy cá nhân; và sao chép tác phẩm để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu; Nhóm tài liệu mà thư viện xác định mức độ ưu tiên phục vụ. Theo tiêu chí nhóm người dùng mà thư viện xác định mức độ ưu tiên phục vụ như lãnh đạo; giảng viên, cán bộ nghiên cứu; cán bộ kỹ thuật; sinh viên; và các đối tượng khác. Theo tiêu chí nội dung tài liệu: Trên cơ sở xác định nhóm người dùng mục tiêu mà thư viện lựa chọn các chủ đề tài liệu theo nội dung tài liệu phục vụ. Theo tiêu chí điều kiện bảo quản hiện tại: Tùy tình hình cụ thể của từng thư viện trong tình trạng điều kiện bảo quản kết hợp với nội dung tài liệu mà quyết định lựa chọn tài liệu đưa vào. Ví dụ: Ưu tiên cho các tài liệu in trên giấy ròn, dễ rách, có hóa chất bảo quản. Theo tiêu chí các loại tài liệu đặc biệt như tài liệu quý hiếm, tài liệu sám, cẩm nang chuyên ngành…

      Về lựa chọn công nghệ hiện đại: Hiện nay, TTHL - ĐHTN đang sử dụng máy tự động số hóa tài liệu của công nghệ KIRTAS -> sử dụng phần mềm SuperBatch chỉnh khung, ánh sáng, độ nghiêng của ảnh-> phần mềm này xuất ra output (các ảnh này đã được chỉnh khung, chữ ) à sử dụng phần mềm photoshop (để chỉnh sửa sáng tối, độ nét chữ...) à chạy phần mềm SnagIt 8 (Resize) chỉnh kích thước các ảnh bằng nhauà sử dụng phần mềm OCRManager (phần mềm convert sang dạng text ) ở đây tài liệu chủ yếu chuyển sang dạng PDF à Bước cuối cùng chuyển qua bộ phần tài liệu điện tử đưa lên CSDL của Trung tâm. Đây là công đoạn đòi hỏi đầu tư nhiều công sức, kinh phí nhưng lại là khâu dễ dàng thực hiện nhất. Bởi vì hiện nay công nghệ số hóa tài liệu đã tiến bộ rất nhiều. Nếu như trước đây, khi ta muốn số hóa một cuốn sách khoảng 2000 trang thì phải mất hàng mấy ngày để quét từng trang sách. Nhưng hiện nay cũng với cuốn sách đó chỉ mất vài giờ đồng hồ là cho ra một sản phẩm tài liệu số đảm bảo chất lượng tốt, sắc nét, hình ảnh đẹp, giống 100% bản gốc và đặc biệt còn cho phép tự động tạo các siêu dữ liệu mô tả và siêu dữ liệu cấu trúc của tài liệu ở định dạng XML.

Một số hình ảnh số hóa tài liệu tại TTHL - ĐHTN

Các thiết bị số hóa

h3

h4

h5

h6

h007

h8

 

      Việc lựa chọn công nghệ để tiến hành thực hiện rất quan trọng bởi vì nó là công cụ đắc lực giúp ta thực hiện các công việc trong quy trình tạo lập và vận hành của bộ sưu tập số. Do đó công nghệ để thực hiện phải đáp ứng các yêu cầu, có đủ độ tin cậy cho người quản trị và kỹ thuật viên trong quá trình tạo lập, bảo quản và cung cấp dữ liệu trong  quá trình hoạt động của bộ sưu tập để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chuẩn nghiệp vụ thông tin – thư viện.

      Tóm lại, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ  cùng với xu thế hội nhập là những đòi hỏi và thách thức cho ngành Thông tin – Thư viện nói chung và cho TTHL - ĐHTN nói riêng cần phải có những đổi mới trong hoạt động để bắt kịp những tiến bộ của thời đại phục vụ đắc lực cho sự nghiệp trồng người.

 

Tài liệu tham khảo:

  1. Bùi Loan Thùy (2009), giáo trình pháp chế thư viện – thông tin, NXB Đại học Quốc Gia TP Hồ Chí Minh.
  2. Đỗ Quang Vinh(2009), thư viện số chỉ mục và tìm kiếm, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội, Nà Nội.
  3. ThS Nguyễn Tiến Đức. Xây dựng thư viện điện tử và vấn đề số hóa tài liệu ở Việt Nam. Tạp chí thông tin và tư liệu, 2005, số 2
  4. Cao Minh Kiểm. Thư viện số: định nghĩa và vấn đề.-Tạp chí Thông tin & Tư liệu, 2000, số 3, tr. 5- 11.
  5. MA.MS. Nguyễn Minh Hiệp. Thư viện số với hệ thống nguồn mở. Bản tin thư viện công nghệ thông tin, 8-2006.
  6. Luật sở hữu trí tuệ số 50/2005/11 ngày 29-11-2005 của nước CHXHCN Việt Nam.

 

Đào Thanh Hòa

Trung tâm Học liệu - Đại Học Thái Nguyên